Bị cấm tại Hoa Kỳ nhưng được hậu thuẫn nội địa, Zhipu AI được ví như một trong những “hổ AI” của Trung Quốc kể từ khi xuất hiện năm 2019. Hiện tại, startup này đã thu hút sự chú ý của OpenAI, một trong những tập đoàn AI hàng đầu của Hoa Kỳ.
Dù DeepSeek gây tiếng vang với mô hình R1 ra mắt vào tháng 1, Zhipu cùng các startup kỳ lân Trung Quốc khác sở hữu mô hình ngôn ngữ lớn đang là trung tâm tham vọng của Bắc Kinh nhằm thách thức Hoa Kỳ và giảm sự phụ thuộc công nghệ ngoại quốc.
“Hổ AI” là trọng tâm chiến lược của Bắc Kinh
Bài viết mới nhất của OpenAI nhấn mạnh rằng Zhipu không chỉ là một doanh nghiệp nội địa thông thường. Các báo cáo truyền thông chính thống tiết lộ startup này đã huy động hơn 1,4 tỷ USD từ các chính quyền địa phương khắp Trung Quốc. Lãnh đạo công ty thường xuyên gặp gỡ quan chức Đảng Cộng sản Trung Quốc, trong đó có Thủ tướng Lý Khắc Cường.
Loại vốn chính trị này, theo cảnh báo của OpenAI, có thể đưa Zhipu trở thành trung tâm của sáng kiến “Con đường Tơ lụa số” do Bắc Kinh khởi xướng, nhằm đưa chuẩn mực và hệ sinh thái AI Trung Quốc len lỏi vào các thị trường mới nổi trước khi các đối thủ phương Tây kịp can thiệp.
“Mục tiêu là định vị hệ thống và tiêu chuẩn Trung Quốc tại các thị trường đang phát triển trước các đối thủ Hoa Kỳ hoặc châu Âu, đồng thời thể hiện một giải pháp AI ‘có trách nhiệm, minh bạch và sẵn sàng kiểm toán’ theo phong cách Trung Quốc.”
OpenAI.
Vượt ra ngoài biên giới quốc gia, Zhipu đã hiện diện từ London đến Kuala Lumpur, rồi Dubai đến Singapore. Các “trung tâm đổi mới” liên kết cũng đã đi vào hoạt động tại Indonexia và Việt Nam, mở rộng đáng kể tầm ảnh hưởng.
Startup này cũng huy động vốn từ một số chính quyền tỉnh thành, theo ghi nhận của truyền thông nhà nước. “Ban lãnh đạo Zhipu thường xuyên tương tác với quan chức Đảng Cộng sản Trung Quốc, trong đó có Thủ tướng Lý Khắc Cường,” OpenAI khẳng định, ước tính tổng đầu tư từ nhà nước vào công ty này vượt qua 1,4 tỷ USD.
Cam kết của Zhipu là xây dựng một hệ thống AI “có trách nhiệm, minh bạch và sẵn sàng kiểm toán”, qua đó có thể khóa các chính phủ vào tiêu chuẩn dữ liệu và hạ tầng Trung Quốc.
Mới đây, startup công bố agent AI mới mang tên AutoGLM Rumination, được quảng cáo có khả năng nghiên cứu sâu sắc, tìm kiếm thông tin trên web, và lập kế hoạch du lịch.
Zhipu AI nhắm đến toàn cầu dù bị cấm tại Hoa Kỳ
Chiến lược mở rộng này trực tiếp thách thức tham vọng toàn cầu của OpenAI. Vào tháng 5, trong chuyến công du UAE, Tổng thống Donald Trump đã thúc đẩy chuỗi thỏa thuận công nghệ trị giá 200 tỷ USD, trong đó có dự án sân bay AI Stargate UAE dự kiến hoàn thành năm 2026. Dự án này quy tụ OpenAI, Oracle, Nvidia và Cisco, nhằm khẳng định vị thế dẫn dắt AI của Hoa Kỳ tại Trung Đông.
Song song đó, sáng kiến Stargate của OpenAI, vốn là quỹ tư nhân trị giá 500 tỷ USD hợp tác với MGX Abu Dhabi và SoftBank Nhật Bản, cũng được công bố trong năm nay. Tại quê nhà, OpenAI thắng thầu hợp đồng trị giá 200 triệu USD với Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ và ra mắt “OpenAI for Government” hướng đến ứng dụng trong khu vực công Hoa Kỳ.
Không phải tất cả hợp tác của Zhipu là dân sự. Startup này còn hợp tác với quân đội Trung Quốc, sử dụng AI tiên tiến để hiện đại hóa lực lượng, một phần lý do khiến họ bị Bộ Thương mại Hoa Kỳ đưa vào Danh sách Thực thể từ tháng 1.
OpenAI luôn thận trọng với các startup AI Trung Quốc và khẳng định: “Chúng tôi hoàn toàn nhận thức sức mạnh công nghệ này — đó là lý do chúng tôi liên tục thực hiện các thử nghiệm đánh giá và các công tác bảo mật nghiêm ngặt.”
“Bởi vì dù phần lớn sẽ sử dụng AI vì mục đích tốt, chúng tôi không ngây thơ trước khả năng một số bên lợi dụng công nghệ. Và vì chúng tôi biết rằng thế giới AI dân chủ không phải điều chắc chắn khi đối đầu với tham vọng của Trung Quốc.”
OpenAI.
Dù bị cấm vận, Zhipu vẫn kiên định tiến bước, đang chuẩn bị cho kế hoạch IPO và được truyền thông trong nước định giá khoảng 20 tỷ nhân dân tệ (xấp xỉ 2,78 tỷ USD).
Liệu Zhipu AI có trở thành “người viết lại luật chơi” trong cuộc đua AI thế giới hay không còn chờ thời gian trả lời. Điều rõ ràng là hai phía Đông – Tây đang huy động mọi nguồn lực, xây dựng quan hệ chính trị và săn đón đối tác để định hình thế hệ hệ thống thông minh tương lai.
