Công ty trí tuệ nhân tạo xAI của Elon Musk đối mặt với tranh cãi về đạo đức khi yêu cầu nhân viên ghi video khuôn mặt để đào tạo mô hình ngôn ngữ Grok.
Dự án “Skippy” được triển khai nhằm giúp AI nhận diện cảm xúc qua video thực tế nhưng vấp phải phản ứng về quyền riêng tư và việc sử dụng dữ liệu chưa rõ ràng.
- Dự án “Skippy” yêu cầu nhân viên ghi hình khuôn mặt để huấn luyện AI nhận diện cảm xúc.
- Những video thu được góp phần phát triển các avatar AI với tính năng gây tranh cãi.
Dự án “Skippy” là gì và mục tiêu của nó?
Dự án “Skippy” do xAI triển khai vào tháng 4 năm 2024 nhằm cải thiện khả năng nhận diện cảm xúc của AI thông qua các video ghi lại tương tác và biểu cảm khuôn mặt thật của hơn 200 nhân viên. Dự án này hỗ trợ xây dựng mô hình ngôn ngữ Grok trở nên linh hoạt và khả năng mô phỏng các tương tác như con người.
Số liệu được chia sẻ bởi nguồn tin nội bộ Business Insider cho biết mỗi phiên ghi hình kéo dài từ 15-30 phút, gồm các cuộc hội thoại và biểu cảm khuôn mặt phóng đại nhằm mô phỏng phản ứng cảm xúc trong đời sống thực.
Những hướng dẫn và cam kết trong quá trình thu thập dữ liệu
Trưởng nhóm dự án “Skippy” từng trình bày trong cuộc họp khai mạc rằng mục tiêu là giúp Grok hiểu rõ “gương mặt” con người để phát triển các avatar sống động. Ông đảm bảo video chỉ được dùng nội bộ và không sản xuất bản sao kỹ thuật số của cá nhân tham gia.
Dự án nhằm cung cấp dữ liệu có “nhiễu” như tiếng ồn nền và cử động bất thường để giúp Grok phản ứng linh hoạt hơn. “Khuôn mặt của bạn sẽ không bao giờ được đưa vào sản phẩm cuối cùng mà chỉ để dạy Grok thế nào là khuôn mặt.”
Trưởng dự án Skippy, cuộc họp nội bộ tháng 4/2024, Business Insider.
Tại sao nhân viên xAI phản đối và có những lo ngại nào?
Nhiều nhân viên bày tỏ sự không thoải mái khi phải ký cam kết cho phép xAI sử dụng hình ảnh vĩnh viễn, cả cho mục đích đào tạo AI lẫn quảng bá. Ngoài ra, họ phản ánh việc đồng ý không minh bạch và lo ngại dữ liệu có thể bị chỉnh sửa tạo ra lời nói giả mạo.
Một số câu hỏi nhạy cảm được yêu cầu thảo luận trong các phiên ghi hình như các quan hệ cá nhân hay chiến thuật thao túng khiến nhiều người cho rằng đề tài vi phạm quyền riêng tư và không phù hợp.
Thực trạng và tác động thực tế của các avatar AI từ dữ liệu Skippy
Chỉ vài ngày sau khi Grok 4 ra mắt giữa tháng 7/2024, xAI giới thiệu hai avatar AI là Ani và Rudi trên mạng social X. Ani có thể tham gia đối thoại mang tính nhạy cảm, trong khi Rudi từng phát ngôn lời đe dọa bạo lực, gây tranh cãi lớn.
Việc im lặng về mối liên hệ giữa dự án Skippy và các avatar này khiến nhiều người suy đoán về mức độ ảnh hưởng của dữ liệu ghi hình nhân viên đối với các tính năng gây tranh cãi đó.
Chuyên gia phân tích AI, Ánh Tuyết, 7/2024.
Song song với đó, xAI cũng triển khai tính năng video chat cho Grok từ tháng 4 và phát hành Grok phiên bản dành cho chủ xe Tesla kèm gói thuê bao cao cấp SuperGrok Heavy với giá 300 USD/tháng.
Làm sao để bảo vệ quyền riêng tư khi tham gia các dự án AI nội bộ?
Kinh nghiệm từ phổ biến các dự án tương tự trên thế giới cho thấy cần có sự minh bạch tối đa về mục đích, phạm vi sử dụng dữ liệu và quyền rút lui của người tham gia. Việc sử dụng bản cam kết vĩnh viễn có thể làm giảm sự tự nguyện và gây mâu thuẫn về mặt đạo đức.
Ủy ban đạo đức AI và luật pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng khuyến cáo các công ty cần bổ sung hướng dẫn rõ ràng và giới hạn sử dụng để duy trì sự tin tưởng từ nhân viên.
Các quy định về dữ liệu cá nhân có thể áp dụng với dự án AI như thế nào?
Các luật như GDPR của châu Âu hoặc luật bảo vệ thông tin cá nhân của Việt Nam đều yêu cầu sự đồng thuận rõ ràng, minh bạch và giới hạn việc sử dụng dữ liệu cá nhân. Nếu thiếu các yếu tố này, doanh nghiệp có nguy cơ vi phạm pháp luật và mất uy tín nghiêm trọng.
| Quy định | Yêu cầu chính | Áp dụng với dự án AI |
|---|---|---|
| GDPR (EU) | Đồng thuận rõ ràng, quyền rút lui, giới hạn lưu trữ | Bắt buộc ghi rõ cách dùng dữ liệu khuôn mặt, hạn chế sử dụng vượt quá mục đích ban đầu |
| Luật bảo vệ dữ liệu Việt Nam | Thông báo, thu thập tự nguyện, bảo mật thông tin | Phải minh bạch lý do thu thập, đảm bảo an toàn dữ liệu người dùng |
Các câu hỏi thường gặp
Dự án Skippy có vi phạm quyền riêng tư của nhân viên không?
Rất nhiều nhân viên phản ánh thiếu sự minh bạch và đồng thuận rõ ràng, dẫn đến nghi ngờ vi phạm quyền riêng tư, tuy nhiên xAI cam kết không dùng hình ảnh ra sản phẩm cuối cùng.
Video thu được trong Skippy có thể tạo ra nội dung giả mạo không?
Nhân viên quan ngại video có thể bị chỉnh sửa để tạo lời nói giả, đây là mối lo mất kiểm soát dữ liệu trong AI.
Tác động của dự án Skippy đến các avatar AI của xAI như thế nào?
Dữ liệu thu thập là nền tảng cho các avatar có khả năng tương tác đa dạng, nhưng cũng tạo ra những phản ứng tiêu cực về nội dung được phát sinh.
Làm sao nhân viên có thể bảo vệ quyền riêng tư khi tham gia dự án AI?
Nhân viên nên yêu cầu minh bạch về cam kết và có quyền lựa chọn từ chối mà không bị ép buộc.
xAI đã có phản hồi chính thức nào về tranh cãi Skippy chưa?
Hiện xAI chưa đưa ra phản hồi chi tiết, mọi thông tin được ghi nhận qua nguồn nội bộ và báo chí.
