Trung Quốc âm thầm tăng mạnh nhập khẩu dầu từ Iran, sử dụng các thủ thuật vận chuyển bí mật và các nhà máy lọc dầu độc lập nhỏ lẻ để tránh các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ, theo dữ liệu do CNBC cung cấp.
Mặc dù các lệnh trừng phạt nhằm cắt nguồn tiền của Tehran, dầu vẫn tiếp tục chảy. Trung Quốc gần như đã tăng gấp đôi lượng dầu thô nhập từ Iran lên 17,8 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2024 so với năm 2022, dựa trên số liệu từ công ty theo dõi tàu Kpler.
Chỉ trong 5 tháng đầu năm nay, lượng dầu nhập vào ổn định ở mức 6,8 triệu thùng mỗi ngày, không thay đổi so với cùng kỳ năm 2024.
Kể từ tháng 7 năm 2022, dữ liệu hải quan Trung Quốc cho thấy không có dầu thô nào đến từ Iran. Nhưng đó chỉ là con số giả. Dầu vẫn đang được nhập, chỉ là hoạt động ngầm.
Phần lớn dầu khi đến bờ biển không còn giống như xuất xứ từ Iran nữa. Các tàu dầu vận chuyển qua nhiều đại dương, chuyển đổi tàu giữa đường, giấu tín hiệu vị trí và xóa dấu vết giấy tờ.
Các nhà máy lọc dầu nhỏ, nhà nước tránh xa
Người mua không phải là các công ty lớn. Các nhà máy lọc dầu độc lập nhỏ của Trung Quốc, gọi là “ấm trà”, đang dẫn đầu trong việc này. Các công ty nhà nước và các nhà máy tư nhân lớn vẫn tránh dầu Iran bị trừng phạt, nhưng các “ấm trà” thì lại nhập.
Họ mua dầu theo phương thức “giao hàng tận nơi”, tức là bên bán Iran chịu trách nhiệm vận chuyển. Nhờ đó, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc tránh được vướng mắc lệnh trừng phạt hàng hải. Chuyên gia Brian Leisen tại RBC Capital Markets cho biết thị trường vật lý chưa thấy ảnh hưởng lâu dài nào với dòng dầu Iran.
Các “ấm trà” thậm chí không cần hỏi dầu từ đâu. Khi dầu tới Trung Quốc, nó đã được chuyển từ tàu này sang tàu khác, thường ở khu vực eo biển Malacca hoặc vùng Vịnh Trung Đông, kèm theo việc đổi giấy tờ gốc.
Chủ tịch Viện Môi giới Tàu biển Punit Oza giải thích khi hàng hóa được chuyển tàu liên tục và đổi giấy tờ, rất khó để truy nguồn gốc. Do đó, số liệu của Trung Quốc không ghi nhận, vì về mặt kỹ thuật dầu không đến trực tiếp từ Iran.
Không chỉ che giấu giấy tờ, các tàu dầu còn giả mạo dữ liệu vị trí GPS, phát tín hiệu sai vị trí, tạo vỏ bọc di chuyển ở nơi khác. Điều này khiến việc xác định nguồn gốc hàng hóa thật càng khó khăn.
Chuyên gia Bridget Diakun của Lloyd’s List Intelligence nhận xét vùng biển phía đông bán đảo Malaysia là “điểm nóng” cho dầu Iran khi nhiều tàu giả mạo vị trí tại đây.
Trung Quốc thanh toán bằng nhân dân tệ, né hệ thống thanh toán đô la
Về thanh toán, người mua Trung Quốc dùng nhân dân tệ thay vì đô la Mỹ để thanh toán dầu. Các giao dịch này được thực hiện qua các ngân hàng nhỏ đã nằm trong danh sách trừng phạt Mỹ, giữ cho các ngân hàng lớn của Trung Quốc tránh rắc rối.
Không dùng đô la tức là không tham gia hệ thống SWIFT, mạng thanh toán toàn cầu chi phối bằng đô la. Đây chính là mục đích. Brian Leisen nói vì không có tiếp xúc với đô la, việc bị loại khỏi hệ thống SWIFT không gây trở ngại lớn cho dòng dầu tiếp tục.
Dầu Iran có giá thấp hơn đối thủ. Năm 2023, dầu nhẹ Iran được bán với giá thấp hơn 6 đến 7 USD mỗi thùng so với dầu loại Upper Zakum của UAE, cùng chất lượng nhưng không bị trừng phạt. Với giá khoảng 64 USD mỗi thùng, mức chiết khấu này thu hút các “ấm trà” không quan tâm nguồn gốc dầu, chỉ cần giá rẻ.
Muyu Xu, chuyên gia phân tích dầu tại Kpler, cho biết dầu nhẹ Iran được giao dịch thấp hơn khoảng 6 đến 7 USD.
Dù bị áp lực lớn từ Washington, tiền vẫn chảy vào Tehran. Iran kiếm được khoảng 70 tỷ USD từ xuất khẩu dầu khí và hóa dầu năm 2023, theo số liệu của Quốc hội Mỹ. Phần lớn số đó chảy qua Trung Quốc. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ tháng 5 cho biết khoảng 90% dầu xuất khẩu của Iran vẫn đến Trung Quốc.
Dù Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng, thái độ đã có thay đổi. Đầu tuần này, ông đăng trên mạng xã hội Truth Social rằng Trung Quốc có thể tiếp tục mua dầu Iran. Điều này làm thị trường dầu biến động, giá dầu Mỹ giảm 6%. Sau đó, một quan chức Nhà Trắng nói với CNBC rằng phát ngôn của Trump không đồng nghĩa với việc các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ.
Tuy nhiên, Muyu Xu cho rằng phát biểu đó là một “thương lượng có tính toán”. Có thể đây là nỗ lực để Iran tôn trọng lệnh ngừng bắn và khởi động lại đàm phán hạt nhân, đồng thời gửi tín hiệu thiện chí đến Trung Quốc trước các cuộc đàm phán thương mại. Cô nói vẫn còn quá sớm để nói liệu đây có phải dấu hiệu cho phép miễn trừ trừng phạt Iran hay không.
Nhưng không ai chờ đợi. Không nhà giao dịch dầu, không các “ấm trà”, và không cả Iran. Brian Leisen nhận định dù chưa có kết luận rõ ràng về Iran sau lệnh ngừng bắn, thị trường dầu vật lý dự kiến xuất khẩu dầu vẫn diễn ra bình thường.
Phát biểu tại hội nghị NATO, Trump cũng nói Iran sẽ cần tiền để “xây dựng lại đất nước”. Điều này khiến nhiều người tự hỏi liệu chiến dịch “gây áp lực tối đa” có đang dần được bỏ qua, dù các lệnh trừng phạt vẫn còn trên giấy tờ.
