Những sự thiên vị về hành vi, nếu không được kiểm soát, có thể dẫn đến các quyết định giao dịch và đầu tư tiền điện tử thiếu chính xác.
Thực tế, có hẳn một lĩnh vực nghiên cứu mang tên tài chính hành vi, kết hợp giữa lý thuyết tâm lý học và kinh tế học tài chính truyền thống.
Do các thiên kiến này thường diễn ra trong tiềm thức, nên việc chú ý đến hành vi cá nhân là điều tối quan trọng để hạn chế các quyết định bị chi phối bởi cảm xúc.
Hành vi và tâm lý con người đã được nghiên cứu sâu rộng bởi nhà tâm lý học kiêm kinh tế học người Israel-Mỹ Daniel Kahneman và cố nhà tâm lý học nhận thức kiêm toán học Amos Tversky.
Những độc giả quan tâm có thể tìm đọc tác phẩm Judgment Under Uncertainty: Heuristics and Biases để hiểu rõ hơn về bản chất của sự thiên vị về hành vi.
Sự thiên vị về hành vi là gì?
Sự thiên vị về hành vi là những niềm tin phi lý có thể ảnh hưởng đến quyết định giao dịch tiền điện tử của chúng ta mà chúng ta không hề hay biết.
Những hành vi phổ biến có thể ảnh hưởng đến quyết định bao gồm sự tự tin thái quá, mua hoặc bán vào thời điểm không thích hợp để tránh hối tiếc, khả năng tập trung hạn chế và chạy theo xu hướng.
Các nhà giao dịch và nhà đầu tư nên nhận thức được những sự thiên vị như vậy và tránh chúng để giảm nguy cơ đưa ra quyết định phi logic.
Sự tự tin thái quá
“Ảo tưởng rằng chúng ta hiểu được quá khứ khiến ta trở nên quá tự tin vào khả năng dự đoán tương lai.” – Daniel Kahneman
Sự tự tin thái quá thường xuất hiện ở những nhà giao dịch quá tin tưởng vào kỹ năng của bản thân, từ đó dẫn đến các quyết định liều lĩnh hoặc giao dịch với tần suất quá cao.
Không ít người cũng có xu hướng đặt niềm tin quá lớn vào các tài sản mà họ đã đầu tư mạnh tay, khiến danh mục đầu tư thiếu đa dạng và dễ tổn thương.
Dù vẫn có những ngoại lệ, một nghiên cứu do giáo sư Kai Ruggeri thuộc Đại học Columbia dẫn đầu cho thấy rằng nhà đầu tư nhỏ lẻ càng giao dịch nhiều, lợi nhuận thu về càng ít.
Hãy cân nhắc việc giao dịch ít đi và đầu tư nhiều hơn – bởi đầu tư thường đòi hỏi nghiên cứu chuyên sâu về giá trị nội tại của một dự án hay đồng tiền điện tử.
Bạn cũng có thể cân nhắc đa dạng hóa danh mục sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng. Cách này giúp bạn giảm rủi ro khi nắm giữ duy nhất một loại token.
Tránh né sự hối tiếc
Một nghiên cứu đăng trên Journal of Economic Theory của giáo sư Jie Qin, Đại học Ritsumeikan, chỉ ra rằng các nhà giao dịch có xu hướng bán quá sớm những vị thế có lãi và giữ quá lâu những vị thế thua lỗ – chỉ để tránh cảm giác hối tiếc.
Con người vốn bị lập trình để né tránh sự ân hận, ngay cả khi điều đó dẫn tới các quyết định phi lý.
Để kìm hãm xu hướng này, hãy tuân thủ các chiến lược giao dịch và đầu tư cụ thể thay vì đưa ra quyết định trong lúc thị trường biến động.
Một cách đơn giản là tự động hóa các giao dịch với điều kiện định trước về giá và khối lượng.
Chiến lược trung bình giá (DCA) là một phương pháp được nhiều người sử dụng – đầu tư số tiền cố định theo định kỳ, bất kể giá của tài sản ra sao.
Bạn cũng có thể sử dụng lệnh dừng lỗ động (trailing stop order), cho phép đặt lệnh ở một tỷ lệ phần trăm xác định so với giá thị trường.
Loại lệnh này vừa theo dõi hướng giá, vừa giúp khóa lợi nhuận và hạn chế thua lỗ – giúp bạn tránh việc ra vào thị trường do cảm giác hối tiếc.
Khả năng chú ý có giới hạn
Với hàng loạt token có mặt trên thị trường, cơ hội đầu tư vào tiền điện tử dường như vô tận. Nhưng khả năng chú ý và phân tích của con người thì lại có giới hạn, khiến ta khó có thể hiểu cặn kẽ từng lựa chọn trước khi đưa ra quyết định giao dịch.
Thêm vào đó, thị trường luôn bị bao phủ bởi tiếng ồn – những thông tin nhiễu từ nhiều nguồn khác nhau. Điều này có thể khiến bạn hành động dựa trên dữ liệu không đầy đủ hoặc sai lệch.
Đừng vội vàng nhảy vào một giao dịch nếu chưa thực sự nghiên cứu kỹ. Thay vì “ôm đồm”, hãy tự mình nghiên cứu (DYOR) và thực hiện các phân tích kỹ thuật và cơ bản bài bản trước khi hành động.
Bên cạnh đó, đừng quá tin tưởng vào các KOL hay influencer – những người thường xuyên chia sẻ cơ hội đầu tư tiền điện tử đầy rủi ro.
Chạy theo xu hướng
Một nghiên cứu của giáo sư Prem C. Jain (Đại học Tulane) và giáo sư Joanna Shuang Wu (Đại học Rochester) cho thấy, 39% lượng vốn mới đổ vào các quỹ tương hỗ đều tập trung vào 10% quỹ có hiệu suất tốt nhất năm trước.
Đây là minh chứng cho thói quen chạy theo xu hướng – dễ dẫn tới các quyết định giao dịch vội vàng, thiếu lý trí và không dựa trên nghiên cứu xác đáng.
Với tính biến động cao của thị trường tiền điện tử, nhà đầu tư dễ bị đánh lừa bởi mức tăng giá đột biến của một token mà quên mất phải đánh giá kỹ yếu tố nền tảng.
Thay vì chạy theo đám đông, hãy cân nhắc các tài sản đang bị định giá thấp hơn giá trị nội tại mà bạn cảm nhận, thay vì chỉ nhìn vào những cái tên đang “làm mưa làm gió”.
Như Warren Buffet từng nói: “Hãy sợ hãi khi người khác tham lam, và tham lam khi người khác sợ hãi.”
Bạn cũng có thể hoàn thiện chiến lược giao dịch của mình và kiên trì thực hiện, thay vì lao vào mỗi khi thị trường “nổi sóng”.
Kết luận
Con người thường có xu hướng dựa vào bản năng để đưa ra quyết định. Nhưng nếu bạn biết quan sát chính hành vi của mình và giữ được sự kiểm soát trước các sự thiên vị về hành vi, khả năng đưa ra những quyết định giao dịch sai lầm sẽ giảm đi đáng kể.
