Taproot bị chỉ trích vì mở rộng “bề mặt tấn công social”, tạo điều kiện cho Ordinals, BRC-20 và giao dịch phi tài chính tràn ngập mạng lưới, trong khi các lợi ích về quyền riêng tư, bảo mật chưa đạt kỳ vọng, theo nhà phát triển Bitcoin Jimmy Song.
Bài viết phân tích tranh luận giữa các Bitcoiners về xác thực giao dịch, làn sóng chuyển sang Bitcoin Knots, dữ liệu phí Ordinals/Runes và khả năng Taproot vẫn có thể chứng tỏ giá trị trong tương lai.
- Jimmy Song: Taproot không tính đến “bề mặt tấn công social”, trải nghiệm người dùng phức tạp khiến ứng dụng kém.
- Xung đột kiểm duyệt giao dịch thúc đẩy dịch chuyển từ Bitcoin Core sang Bitcoin Knots; node Knots tăng từ 67 lên hơn 7.112, gần 28% mạng.
- Ordinals/Runes đóng góp hơn 500 triệu USD phí nhưng cực kỳ biến động; kỷ lục 9,99 triệu USD ngày 16/12/2023 (Dune Analytics).
Taproot là gì và vì sao đang gây tranh cãi?
Taproot là nâng cấp Bitcoin kích hoạt tháng 11/2021, mang đến chữ ký Schnorr và Script Path Spend để cải thiện quyền riêng tư, hiệu quả, nhưng theo Jimmy Song, nó vô tình mở rộng “bề mặt tấn công social” cho giao dịch phi tài chính như Ordinals, BRC-20.
Song lập luận Taproot bị kỳ vọng quá mức về riêng tư và bảo mật. Việc tận dụng nâng cấp để khắc họa Bitcoin như nền tảng đa mục đích đã dẫn tới “spam” phi tài chính. Taproot được kích hoạt bởi Jonas Nick, Tim Ruffing, A.J. Townes, dựa trên ý tưởng Gregory Maxwell (01/2018).
Ở góc kỹ thuật, Schnorr và Script Path Spend được quảng bá như thay thế hiệu quả cho multisig, nhưng theo Song, cách triển khai thực tế khiến quy trình ký phức tạp hơn, làm giảm tính hữu dụng.
“Việc gia tăng bề mặt tấn công social của nâng cấp này đã hoàn toàn không được tính đến, chứ chưa nói là cân nhắc.”
– Jimmy Song, nhà phát triển Bitcoin Core, video trên X, 13/09/2025, nguồn: https://x.com/jimmysong/status/1966934938441433539
Taproot mang đến những tính năng nào?
Taproot gộp nhiều đổi mới: chữ ký Schnorr giúp gọn nhẹ, linh hoạt; Script Path Spend giúp che giấu nhánh kịch bản không dùng, hướng đến riêng tư tốt hơn.
Trong một số tình huống, các tính năng này được kỳ vọng có thể thay thế giải pháp multisig truyền thống, ví dụ cho phép 3 trong 5 người thân hỗ trợ khôi phục khóa. Tuy vậy, Song cho biết số vòng ký thực tế nhiều hơn multisig, khiến trải nghiệm kém.
Tại sao Jimmy Song cho rằng Taproot chưa đạt kỳ vọng?
Song cho rằng những hứa hẹn về riêng tư và bảo mật chưa chuyển hóa thành lợi ích rõ rệt cho người dùng, trong khi trải nghiệm sử dụng phức tạp đã khiến Taproot “khó dùng ngay từ đầu”.
Theo Song, kỳ vọng Taproot đơn giản hóa khôi phục và phối hợp chữ ký đã không thành hiện thực. Mặt khác, nâng cấp bị lợi dụng để khuyến khích khắc ghi dữ liệu phi tài chính (Ordinals, BRC-20), làm nghẽn mempool và đẩy phí, tạo cảm giác “spam”. Đây là hệ quả của tác động social hơn là lỗi giao thức thuần túy.
Bitcoin nên xác thực những giao dịch nào?
Cuộc tranh luận chia hai phe: một phe (Adam Back, Dennis Porter, Luke Dashjr, và Song) muốn Bitcoin tập trung vào mục tiêu “tiền điện tử ngang hàng” như Satoshi định nghĩa; phe kia (như Leonidas – Ordinals) ủng hộ không kiểm duyệt, tận dụng Taproot cho Ordinals/Runes.
Phe “fix-the-money” ưu tiên tính đơn giản, bền vững của lớp nền tảng. Phe ứng dụng cho rằng mọi giao dịch hợp lệ theo quy tắc đồng thuận đều nên được chấp nhận. Mấu chốt là ranh giới giữa tự do sử dụng và rủi ro hệ thống khi băng thông, blockspace bị chiếm dụng.
Ordinals và Runes có châm ngòi cuộc chiến Bitcoin Core vs Bitcoin Knots?
Có. Tháng 6, hơn 30 nhà phát triển Bitcoin Core đồng ý gỡ giới hạn 80 byte của OP_RETURN, cho phép lưu trữ nhiều hình ảnh, âm thanh, video, tài liệu on-chain hơn. Lo ngại khả năng “quay xe” đã khiến nhiều node chuyển sang Bitcoin Knots.
Theo coin.dance, số node Bitcoin Knots tăng từ 67 node tháng 3/2024 lên hơn 7.112 hiện nay, chiếm gần 28% mạng. Đầu tháng này, Leonidas cho biết cộng đồng Ordinals có thể cân nhắc fork Bitcoin Core nếu bản cập nhật bị đảo ngược và cố gắng kiểm duyệt giao dịch phi tài chính.
Vì sao nhiều node chuyển sang Bitcoin Knots?
Sợ rủi ro thay đổi chính sách của phần mềm node chủ đạo, một bộ phận vận hành node chọn Knots như phương án phòng ngừa. Điều này phản ánh nhu cầu bảo toàn tính ổn định quy tắc và thái độ không kiểm duyệt của một số nhóm người dùng.
Động lực chuyển dịch cũng đến từ nhu cầu lưu trữ nội dung on-chain và niềm tin rằng Knots sẽ không đảo ngược những thay đổi đang khuyến khích hệ sinh thái Ordinals/Runes.
Taproot còn cơ hội chứng minh giá trị?
Có. Song không loại bỏ Taproot, ông cho rằng nếu các mô hình như Ark hoặc BitVM mở ra nhu cầu mới hoặc gia tăng phân quyền khai thác, Taproot có thể “chuộc lỗi” trong dài hạn. Nhưng đến hiện tại, chi phí người dùng bỏ ra chưa tương xứng lợi ích.
“Taproot dĩ nhiên có thể chuộc lại mình, có thể Ark cuối cùng sẽ phi tập trung hóa khai thác, có thể BitVM tạo ra nhiều nhu cầu Bitcoin hơn. Nhưng cho đến nay, Taproot chưa xứng đáng với chi phí người dùng đã bỏ ra để có được nó.”
– Jimmy Song, nhà phát triển Bitcoin Core, video trên X, 13/09/2025, nguồn: https://x.com/jimmysong/status/1966934938441433539
Kỳ vọng thực dụng là thời gian và trường hợp sử dụng thực sẽ xác nhận giá trị. Nếu các giải pháp lớp trên cần đến cấu trúc chữ ký và kịch bản linh hoạt của Taproot, vòng đời ứng dụng có thể đảo chiều tích cực.
Ordinals, Runes có củng cố an ninh qua phí khai thác?
Leonidas lập luận Ordinals và Runes đã đóng góp hơn 500 triệu USD phí giao dịch, hỗ trợ bảo mật trong bối cảnh trợ cấp khối giảm theo chu kỳ halving. Tuy nhiên, mức phí này biến động rất lớn.
Dune Analytics cho thấy năm 2025, phí ngày từ khắc ghi Ordinals dao động 3.060–537.400 USD, trong khi kỷ lục là 9,99 triệu USD ngày 16/12/2023, cho thấy phụ thuộc vào trào lưu nhất thời. Nền kinh tế phí dài hạn vẫn là dấu hỏi nếu không có nhu cầu bền vững cho blockspace. Nguồn: Dune Analytics.
Những câu hỏi thường gặp
Taproot thay đổi gì so với multisig truyền thống?
Taproot kết hợp chữ ký Schnorr và Script Path Spend để hợp nhất, che giấu nhánh kịch bản, kỳ vọng giảm dữ liệu và tăng riêng tư. Nhưng theo Jimmy Song, số vòng ký có thể nhiều hơn multisig, khiến trải nghiệm kém thuận tiện.
Ordinals và Runes có bị coi là spam trên mạng Bitcoin không?
Tùy quan điểm. Một số nhà phát triển coi đó là “spam” vì tiêu tốn tài nguyên cho mục đích phi tài chính; phía ủng hộ lập luận mọi giao dịch hợp lệ theo quy tắc đồng thuận đều không nên bị kiểm duyệt.
Vì sao nhiều node chuyển từ Bitcoin Core sang Bitcoin Knots?
Lo ngại khả năng đảo ngược thay đổi liên quan OP_RETURN và kiểm duyệt giao dịch phi tài chính. Theo coin.dance, node Knots tăng từ 67 (03/2024) lên hơn 7.112, gần 28% mạng.
Phí Ordinals có bền vững để thay thế trợ cấp khối không?
Chưa rõ. Dữ liệu Dune Analytics cho thấy biến động rất lớn: 3.060–537.400 USD/ngày năm 2025, kỷ lục 9,99 triệu USD ngày 16/12/2023. Tính bền vững phụ thuộc vào nhu cầu blockspace dài hạn.
