Người dùng crypto muốn nộp thuế, nhưng thủ tục vẫn phức tạp

Phần lớn người dùng tiền điện tử muốn tuân thủ thuế, nhưng việc xác định “sự kiện chịu thuế” và theo dõi giá vốn (cost basis) vẫn là điểm nghẽn lớn.

Một báo cáo chung của Coinbase và CoinTracker cho thấy vấn đề cốt lõi không nằm ở ý định tuân thủ, mà ở sự phức tạp của quy định, dữ liệu giao dịch phân mảnh giữa nhiều nền tảng và khả năng tổng hợp thông tin để khai báo chính xác.

Đa số người dùng crypto có ý định tuân thủ thuế nhưng vẫn lúng túng về quy tắc báo cáo

Báo cáo cho thấy nhiều người đã nhận thức nghĩa vụ thuế và từng khai báo, nhưng mức hiểu đúng về thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế và thay đổi quy định còn thấp, tạo ra ma sát trong quá trình tuân thủ.

Nghiên cứu của Coinbase và CoinTracker ghi nhận 74% người dùng biết tiền điện tử là đối tượng chịu thuế, và 65% cho biết đã từng báo cáo hoạt động crypto trước đây.

Tuy nhiên, hiểu biết không đồng đều: chỉ 49% trả lời đúng về thời điểm một “sự kiện chịu thuế” xảy ra, và gần 2/3 không biết về các thay đổi quy định sắp tới.

Kết luận nổi bật của báo cáo là “tuân thủ” không hẳn là vấn đề chính. Thay vào đó, người dùng gặp khó trong việc điều hướng môi trường báo cáo ngày càng phức tạp, đặc biệt khi giao dịch trải rộng trên nhiều kênh và phải tự tổng hợp dữ liệu.

Quy định IRS 1099-DA mở rộng yêu cầu báo cáo giao dịch tài sản số

IRS và Bộ Tài chính Mỹ đang chuẩn hóa báo cáo thuế crypto bằng mẫu 1099-DA, yêu cầu các “nhà môi giới tài sản số” cung cấp sao kê giao dịch, và cho phép gửi biểu mẫu điện tử từ năm 2027.

Mức độ phức tạp tăng lên trong bối cảnh Chính phủ Mỹ thúc đẩy tiêu chuẩn hóa báo cáo thuế tiền điện tử thông qua mẫu 1099-DA.

Theo hướng dẫn mới từ IRS và Bộ Tài chính, các nhà môi giới tài sản số sẽ phải cung cấp sao kê nêu chi tiết “doanh thu/gross proceeds” từ hoạt động crypto. Quy định cập nhật cũng cho phép các biểu mẫu này được cung cấp theo phương thức điện tử bắt đầu từ năm 2027.

Mục tiêu của thay đổi là đơn giản hóa báo cáo và giảm gánh nặng hành chính, phù hợp với đặc thù giao dịch chủ yếu diễn ra trên môi trường số. Dù vậy, chúng cũng chính thức hóa kỳ vọng tuân thủ khi cơ quan quản lý mở rộng giám sát lĩnh vực tiền điện tử.

Bài toán giá vốn (cost basis) vẫn là nút thắt lớn nhất của khai thuế crypto

Dù 1099-DA có thể giúp tăng minh bạch về gross proceeds, người dùng vẫn phải tự xác định giá vốn điều chỉnh và đối soát giao dịch giữa nhiều nền tảng, khiến việc tính lãi/lỗ trở nên khó khăn.

Báo cáo nhấn mạnh một thách thức then chốt chưa được giải quyết: tính giá vốn. Đây là dữ liệu cần thiết để xác định lãi/lỗ vốn khi bán, hoán đổi hoặc sử dụng tài sản số trong các giao dịch có thể phát sinh nghĩa vụ thuế.

Người dùng crypto thường giao dịch trên nhiều sàn, ví và nền tảng. Báo cáo cho thấy trung bình mỗi người dùng sử dụng 2,5 nền tảng và 83% dùng ví tự lưu ký (self-custody).

Sự phân mảnh này khiến việc theo dõi giá mua ban đầu của tài sản (cơ sở để tính lãi/lỗ) trở nên khó, đặc biệt khi tài sản được chuyển qua lại giữa sàn tập trung, ví tự lưu ký và các ứng dụng khác.

Dù 1099-DA sẽ báo cáo gross proceeds, người dùng vẫn chịu trách nhiệm xác định “adjusted cost basis” và tự đối soát giao dịch giữa các nền tảng.

Chỉ 35% người trả lời cho biết họ từng tính adjusted cost basis trong quá khứ, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa yêu cầu tuân thủ và năng lực thực thi của người dùng. Báo cáo coi sự lệch pha này là vấn đề trung tâm khi kỳ vọng tuân thủ tăng nhanh nhưng công cụ và hiểu biết vẫn chưa theo kịp.

AI được xem là hướng hỗ trợ tính thuế crypto, nhưng phương pháp truyền thống vẫn chiếm ưu thế

Gần một nửa người khảo sát sẵn sàng dùng AI để tính thu nhập chịu thuế và lãi/lỗ vốn, song đa số vẫn dựa vào phần mềm thuế phổ thông và kế toán để hoàn tất quy trình.

Khi độ phức tạp tăng, người dùng chuyển sang tự động hóa để được hỗ trợ. 47% cho biết họ sẽ dùng công cụ AI để tính thu nhập chịu thuế và lãi/lỗ vốn; 30% nói họ sẽ dựa vào AI để xử lý toàn bộ quy trình thuế.

Dù vậy, các cách làm truyền thống vẫn phổ biến: 78% sử dụng phần mềm thuế phổ thông và 52% dựa vào kế toán. Điều này cho thấy AI đang nổi lên như một lớp công cụ bổ trợ, nhưng chưa thay thế hoàn toàn các luồng nghiệp vụ thuế hiện có.

Những câu hỏi thường gặp

Mẫu 1099-DA là gì trong báo cáo thuế tiền điện tử?

1099-DA là biểu mẫu IRS hướng tới chuẩn hóa báo cáo giao dịch tài sản số, yêu cầu các nhà môi giới tài sản số cung cấp sao kê giao dịch, bao gồm thông tin về gross proceeds từ hoạt động crypto.

Tại sao người dùng vẫn khó khai thuế dù có 1099-DA?

Vì 1099-DA chủ yếu giúp báo cáo gross proceeds, còn người dùng vẫn phải tự xác định adjusted cost basis và đối soát giao dịch giữa nhiều sàn, ví tự lưu ký và nền tảng, nơi dữ liệu thường phân mảnh.

Giá vốn (cost basis) trong crypto quan trọng như thế nào?

Giá vốn là cơ sở để tính lãi hoặc lỗ khi phát sinh giao dịch chịu thuế. Nếu không theo dõi được giá mua ban đầu và các điều chỉnh liên quan, người dùng khó tính đúng lãi/lỗ và dễ sai khi khai báo.

Người dùng crypto có sẵn sàng dùng AI để làm thuế không?

Có. Khảo sát cho thấy 47% sẵn sàng dùng AI để tính thu nhập chịu thuế và lãi/lỗ vốn, và 30% cân nhắc dùng AI để xử lý toàn bộ quy trình, dù nhiều người vẫn dùng phần mềm thuế và kế toán.

Tuyên bố miễn trừ: Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin dưới dạng blog cá nhân, không phải là khuyến nghị đầu tư. Nhà đầu tư cần tự nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định và chúng tôi không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ quyết định đầu tư nào của bạn.

Theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 của Chính phủ về việc thí điểm triển khai thị trường tài sản số tại Việt Nam, TinTucBitcoin.com hiện chỉ cung cấp thông tin cho độc giả quốc tế và không phục vụ người dùng tại Việt Nam cho đến khi có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.