Pháp, Đức và Vương quốc Anh cảnh báo sẽ khôi phục các lệnh trừng phạt Liên Hợp Quốc nếu Iran không tái khởi động đàm phán hạt nhân ngay lập tức.
Ba nước châu Âu yêu cầu kết quả cụ thể trước khi tháng 8 kết thúc, tăng cường áp lực không khoan nhượng lên Tehran sau các cuộc không kích vào cơ sở hạt nhân của Iran tháng trước.
- Châu Âu cảnh báo sử dụng cơ chế “snapback” để tái áp đặt trừng phạt nếu không có tiến triển từ Iran.
- Iran phản bác, đổ lỗi Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận và kêu gọi đàm phán công bằng, cân bằng.
- Việc giám sát của IAEA tại Iran bị gián đoạn làm mất căn cứ kiểm chứng, khiến đàm phán trở nên khó khăn.
Pháp, Đức và Anh muốn gì từ Iran về thỏa thuận hạt nhân?
Ba quốc gia thuộc nhóm E3 yêu cầu Iran nhanh chóng trở lại bàn đàm phán và đạt được một thỏa thuận có thể kiểm chứng, bền vững. Theo một quan chức ngoại giao Pháp, cơ chế “snapback” sẽ được kích hoạt nếu Tehran tiếp tục trì hoãn, nhằm tái áp đặt trừng phạt Liên Hợp Quốc.
Đây là tín hiệu cứng rắn nhất từ các bên kể từ vụ không kích của Israel và Hoa Kỳ nhằm vào các cơ sở hạt nhân Iran hồi tháng trước, khiến châu Âu theo dõi chặt chẽ từng động thái của Iran.
“Chúng tôi kiên quyết sử dụng cơ chế ‘snapback’ nếu không có tiến triển cụ thể trước cuối mùa hè,”
Quan chức ngoại giao Pháp, tháng 7/2025
Tại sao Iran cáo buộc Hoa Kỳ và phản ứng ra sao?
Phó Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi cho rằng Hoa Kỳ mới là bên rút khỏi đàm phán vào tháng 6 năm nay, chọn phương án quân sự, không phải Iran. Ông nhấn mạnh chỉ chấp nhận đàm phán khi bên đối diện sẵn sàng cho một thỏa thuận công bằng và có lợi cho đôi bên.
Trên mạng social X, Araghchi phản đối các mối đe dọa từ châu Âu và gọi cơ chế “snapback” là thiếu cơ sở đạo đức và pháp lý.
“Họ nên hành xử có trách nhiệm, từ bỏ các chính sách đe dọa lỗi thời, bao gồm việc kích hoạt ‘snapback’ vốn hoàn toàn không có cơ sở đạo đức và pháp lý.”
Abbas Araghchi, Phó Bộ trưởng Ngoại giao Iran, tháng 7/2025
Thỏa thuận hạt nhân hiện ra sao và tình hình giám sát của IAEA?
Dù thỏa thuận hạt nhân 2015 vẫn còn hiệu lực về mặt kỹ thuật, Hoa Kỳ đã rút khỏi từ năm 2018. Các thành viên còn lại gồm Pháp, Anh, Đức, Trung Quốc và Nga vẫn duy trì thỏa thuận và có thể kích hoạt cơ chế tái áp dụng trừng phạt trong 30 ngày nếu Iran vi phạm.
Hiện tại, IAEA không còn kiểm tra trực tiếp các cơ sở hạt nhân tại Iran, làm mất đi yếu tố xác minh quan trọng. Điều này khiến việc đàm phán trở nên vô nghĩa khi không có bên thứ 3 kiểm chứng.
Tình hình đàm phán và triển vọng trong tháng 8 là gì?
Iran tuyên bố sẵn sàng ngoại giao nhưng chưa có lịch trình cụ thể cho vòng đàm phán thứ sáu với Hoa Kỳ. Các nhà ngoại giao châu Âu thừa nhận thời hạn cuối tháng 8 khó khả thi, dù vẫn đang phối hợp với Washington để nối lại đối thoại.
Nếu không có tiến triển nào trước thời hạn này, khả năng cơ chế “snapback” được kích hoạt là rất cao, khiến Tehran phải chịu áp lực quốc tế mạnh mẽ hơn.
Cơ chế “snapback” hoạt động như thế nào trong thỏa thuận hạt nhân?
Cơ chế “snapback” cho phép các bên còn lại trong thỏa thuận hạt nhân đưa trở lại các lệnh trừng phạt Liên Hợp Quốc đối với Iran trong vòng 30 ngày nếu Tehran vi phạm thỏa thuận. Đây là công cụ pháp lý nhằm duy trì sức ép và đảm bảo Iran tuân thủ các cam kết quốc tế.
Pháp, Đức, và Anh đang đồng lòng sử dụng công cụ này nhằm buộc Tehran tái đàm phán một cách nghiêm túc và có thể kiểm chứng.
Những câu hỏi thường gặp
Cơ chế “snapback” trong thỏa thuận hạt nhân Iran là gì?
Đó là cơ chế tái áp đặt trừng phạt Liên Hợp Quốc nếu Iran vi phạm thỏa thuận hạt nhân, bắt đầu có hiệu lực sau 30 ngày từ khi khởi động.
Tại sao IAEA không còn giám sát các cơ sở hạt nhân ở Iran?
IAEA đã rút các thanh sát viên vì căng thẳng và thiếu hợp tác từ phía Iran, khiến việc kiểm tra trực tiếp bị gián đoạn.
Iran đưa ra yêu cầu gì để đàm phán tiếp?
Tehran đòi hỏi một thỏa thuận công bằng, cân bằng và có lợi cho tất cả các bên, tránh các mối đe dọa hoặc áp lực từ bên ngoài.
Trước tháng 8, có khả năng đàm phán hạt nhân được nối lại không?
Các nhà ngoại giao châu Âu phối hợp với Hoa Kỳ vẫn hy vọng nối lại, nhưng thời gian eo hẹp khiến khả năng này khó xảy ra.
Ảnh hưởng của việc tái áp đặt trừng phạt lên Iran như thế nào?
Sẽ tạo áp lực kinh tế và chính trị lớn, buộc Iran phải tuân thủ các cam kết hạt nhân hoặc chịu cô lập quốc tế sâu sắc hơn.
