Tranh cãi lớn EV Trung Quốc và chính quyền liên quan gian lận doanh số xe điện quốc tế

Chương trình giả mạo xe chạy số km bằng không gây chấn động Trung Quốc đã được Reuters tiết lộ là được tài trợ bởi chính quyền địa phương.

Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang chịu sự giám sát nghiêm ngặt toàn cầu sau cuộc điều tra của Reuters, phanh phui việc thao túng số liệu bán xe thông qua xuất khẩu xe “chạy số km bằng không” – xe mới ra khỏi dây chuyền nhưng được đăng ký là xe đã qua sử dụng trước khi xuất khẩu.

Việc này nhằm “thổi phồng” doanh số một cách giả tạo, làm dấy lên cáo buộc gian lận kinh tế và phá giá quốc tế.

Kế hoạch này đã tồn tại từ năm 2019, phát triển mạnh mẽ với sự hậu thuẫn của chính quyền địa phương, nhằm thúc đẩy GDP khu vực đáp ứng mục tiêu Beijing đặt ra.

Scandal kinh doanh xe gây tranh cãi

Reuters chỉ ra ít nhất 20 địa phương, bao gồm các khu xuất khẩu trọng điểm như Quảng Đông, Tứ Xuyên, đã công khai hỗ trợ xuất khẩu xe chạy số km bằng không qua ưu đãi thuế, hỗ trợ hạ tầng và cấp giấy phép xuất khẩu đặc biệt.

Ủy ban phát triển Thâm Quyến đặt mục tiêu xuất khẩu 400 K xe có số km bằng không trong năm 2024.

Quảng Châu còn thiết lập hạn ngạch đăng ký cho xe chạy xăng “zero-mileage”, bất chấp các quy định bảo vệ môi trường.

Tại Tứ Xuyên, chính quyền hợp tác với các nền tảng thương mại điện tử như Alibaba để đẩy mạnh bán xe trực tuyến.

Tư Lễ, nhà phân tích tại Hoa Kỳ, nhận định: “Mục tiêu rất đơn giản – tăng trưởng doanh số và đạt chỉ tiêu bằng mọi giá. Đây là hệ quả cuộc chiến giá kéo dài bốn năm ép các hãng xe đến bờ vực”.

Kết quả là xuất khẩu xe đã qua sử dụng tăng đột biến, ước tính đến 90% trong 436 K xe xuất khẩu năm 2024 thực chất là xe chạy số km bằng không.

Ưu đãi đi kèm không chỉ dừng lại ở số liệu bán hàng. Mỗi giao dịch ghi nhận hai lần hoạt động kinh tế: vừa bán xe mới, vừa xuất khẩu xe đã qua sử dụng, giúp GDP khu vực tăng giả tạo.

Hai lãnh đạo ngành cho biết đây là chiêu thức hấp dẫn để các quan chức địa phương tạo ấn tượng tích cực với Bắc Kinh.

Nguy cơ lớn xuất hiện khi uy tín của các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc trên trường quốc tế bị tổn hại và phản ứng từ cơ quan quản lý nước ngoài có thể gia tăng do lo ngại về vị thế ngày càng lớn của Trung Quốc trên thị trường xe toàn cầu.

Cáo buộc phá giá ngày càng gay gắt

Việc xuất khẩu ồ ạt xe mới gắn mác “đã qua sử dụng” đang bóp méo thị trường nước ngoài và tạo làn sóng cáo buộc Trung Quốc thực hiện chiến thuật phá giá để giải phóng tồn kho nội địa.

Nga, một trong các thị trường lớn nhập xe loại này, đã ban hành lệnh cấm từ 2023 với xe mới chạy số km bằng không từ các nhà sản xuất có đại lý chính thức, nhằm vào các thương hiệu Trung Quốc như Chery, Geely, Changan.

Thành phố biên giới Hắc Hà của Trung Quốc cũng xác nhận lệnh cấm này trong thông báo công khai, nhưng các hãng xe liên quan không phản hồi hoặc từ chối bình luận.

Những quốc gia khác cũng thắt chặt khái niệm “xe đã qua sử dụng” để chặn kẽ hở. Jordan, ví dụ, quy định phải chờ một thời gian sau khi đăng ký xe mới được coi là xe đã qua sử dụng.

Michael Dunne, chuyên gia tư vấn ngành xuất khẩu xe Trung Quốc, khẳng định: “Dòng xe này gây ra xung đột với các hãng xe và mạng lưới đại lý truyền thống. Đây không chỉ là chuyện thị phần mà còn ảnh hưởng đến niềm tin.”

Trong nước, nhiều lãnh đạo công ty muốn rút lui khỏi thực trạng đó. Chủ tịch Changan, Chu Hoa Dung, cảnh báo tại hội nghị gần đây rằng xuất khẩu xe chạy số km bằng không có thể “làm tổn hại lớn đến hình ảnh thương hiệu Trung Quốc trên thế giới”.

Xing Lei từ AutoXing tại Hoa Kỳ cũng bày tỏ lo ngại: “Nếu nhà đầu tư nghi ngờ doanh số thật giả, niềm tin vào ngành có thể sụp đổ.”

Sản xuất dư thừa đã kích hoạt cuộc chiến giá khốc liệt, thậm chí xe điện được trợ giá cũng bị đẩy ra nước ngoài để hòa vốn nhanh. William Ng của Huanyu Auto ở Trùng Khánh cho biết công ty ông kiếm được tới 70 triệu VND lợi nhuận mỗi xe điện khi bán lại tại Trung Á.

Ng phàn nàn rằng các nhà kinh doanh tự do, streamer, influencer TikTok đang tràn vào thị trường xe chạy số km bằng không, biến nó thành một sàn thương mại đa dạng, “ngày bán rượu vang, ngày bán xe hơi”.

Báo Nhân Dân gần đây chỉ trích thực trạng bán xe chạy số km bằng không trong nước, nhưng chính phủ vẫn giữ im lặng về việc xuất khẩu. Cơ quan như Hội đồng Nhà nước hay Bộ Thương mại không trả lời yêu cầu bình luận.

Ngược lại, Hiệp hội Xe chở hành khách Trung Quốc lên tiếng bảo vệ đây là chiến lược vượt rào cản thương mại toàn cầu, nhất là các thị trường trong đó thương hiệu Trung Quốc bị hạn chế nhập cảnh hoặc chưa được người tiêu dùng biết đến rộng rãi.