Tòa án Trung Quốc xác nhận giữ nguyên bản án đối với 4 người bị kết tội tổ chức và cầm đầu mô hình kim tự tháp đội lốt tiền điện tử, tuyên phạt tù và phạt tiền; kháng cáo đã bị bác.
Vụ án do Viện Kiểm sát thành phố Shishi (tỉnh Phúc Kiến) truy tố. Tòa đánh giá dự án sử dụng khái niệm như tiền điện tử và NFT để khoác áo “play and earn” nhưng về bản chất đáp ứng các yếu tố cấu thành tội tổ chức, cầm đầu mô hình kim tự tháp.
- 4 bị cáo bị kết án tổ chức, cầm đầu mô hình kim tự tháp; kháng cáo bị tòa cấp phúc thẩm bác.
- Dự án dùng tiền điện tử và NFT làm vỏ bọc nhưng vẫn cấu thành tội theo tiêu chí hình sự.
- Ba dấu hiệu chính: phí ngưỡng ẩn, quan hệ cấp bậc/hoa hồng theo phát triển, không có hoạt động kinh doanh thực tế.
Quá trình tố tụng và phán quyết
Tòa sơ thẩm đã kết án bốn bị cáo về tội tổ chức và cầm đầu mô hình kim tự tháp, kèm theo phạt tù và phạt tiền; các bị cáo kháng cáo nhưng tòa phúc thẩm vào tháng 7 năm 2025 đã bác kháng cáo và giữ nguyên bản án.
Vụ án được Viện Kiểm sát thành phố Shishi (Phúc Kiến) truy tố. Tòa án xem xét hồ sơ, đánh giá mô hình hoạt động và dòng tiền, kết luận việc vận hành dựa trên tuyển dụng mạng lưới thay vì nguồn thu bền vững từ sản phẩm/dịch vụ thực tế.
Vì sao tòa xác định là mô hình kim tự tháp?
Tòa nêu ba yếu tố khiến dự án cấu thành tội: (1) phí ngưỡng ẩn khi mua tiền điện tử/tham gia đặt chỗ riêng, (2) cơ chế trả thưởng dựa trên số người phát triển và doanh số của cấp dưới, (3) không có hoạt động kinh doanh thực tế, phụ thuộc tiền của người sau để trả cho người trước.
Mặc dù dùng thuật ngữ như “play and earn” hay NFT để thu hút vốn, tòa tập trung vào bản chất kinh tế: nếu thu nhập chủ yếu từ việc tuyển thành viên và phân phối lợi nhuận từ vốn mới, đó là dấu hiệu lừa đảo/kim tự tháp và bị xử lý theo luật hình sự.
Hệ quả pháp lý và khuyến nghị
Người tổ chức, cầm đầu có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự; thành viên tham gia trong vai trò tuyển dụng hoặc hưởng lợi từ cấu trúc cũng có thể chịu trách nhiệm. Bị hại thường mất vốn và khó thu hồi tài sản.
Cần thận trọng với các dự án dùng chiêu thức mới (tiền điện tử, NFT) để huy động vốn. Nhà đầu tư nên kiểm tra nguồn thu bền vững, hợp đồng, và tránh tham gia nếu có yêu cầu phí ngưỡng hoặc trả hoa hồng theo mô hình tuyển dụng.
Mô hình này bị truy cứu tội gì?
Trong vụ này, tòa xác định là tội tổ chức và cầm đầu mô hình kim tự tháp theo quy định của Bộ luật Hình sự, do vận hành theo cơ chế tuyển dụng và trả thưởng đa cấp bất hợp pháp.
Tiền điện tử và NFT có bảo vệ dự án khỏi bị xử lý không?
Không. Việc sử dụng tiền điện tử hoặc NFT chỉ là vỏ bọc; tòa đánh giá bản chất hoạt động và dòng tiền để quyết định có phải mô hình lừa đảo/kim tự tháp hay không.
Làm thế nào để người dân tự bảo vệ?
Tránh tham gia khi có yêu cầu mua vào làm “ngưỡng” để tham gia, khi lợi nhuận phụ thuộc vào tuyển thêm người, hoặc khi dự án không có sản phẩm/dịch vụ kinh doanh rõ ràng.