Bổ nhiệm Mojtaba Khamenei làm Lãnh tụ Tối cao đang được nhìn nhận như bước củng cố đường lối cứng rắn, gia tăng vai trò của IRGC và thu hẹp dư địa thỏa hiệp trong quản trị lẫn an ninh.
Những đánh giá ban đầu cho thấy các “hồ sơ chiến lược” của Iran có xu hướng duy trì liên tục, nhưng cách triển khai có thể siết chặt hơn. Bài viết tổng hợp nhận định từ các tổ chức, truyền thông và chuyên gia để phân tách tín hiệu ngắn hạn với các bất định dài hạn.
- Vai trò của IRGC được dự báo củng cố sâu hơn trong an ninh và cơ chế ra quyết định.
- Chính sách có thể tiếp tục “liên tục về mục tiêu”, nhưng chiến thuật quản trị và trấn áp có khả năng cứng rắn hơn.
- Phản ứng quốc tế phân hóa, từ cảnh báo răn đe đến góc nhìn ưu tiên “ổn định và tính dự đoán”.
Đường lối cứng rắn của Mojtaba Khamenei báo hiệu IRGC tăng ảnh hưởng và ít thỏa hiệp
Tín hiệu nổi bật là vai trò của IRGC được gia cố trong an ninh và quản trị, kéo theo không gian thỏa hiệp chính trị bị thu hẹp.
Một policy brief của Rasanah-IIIS mô tả xu hướng “cứng rắn hóa” ưu tiên sống còn của chế độ hơn là nhượng bộ hay thích nghi đối thoại (https://rasanah-iiis.org/english/position-estimate/the-implications-of-mojtaba-khameneis-selection-as-irans-new-supreme-leader/?utm_source=openai).
Tài liệu này dự báo quyền quyết định sẽ tiếp tục tập trung vào Văn phòng Lãnh tụ Tối cao và các thiết chế gắn với IRGC. Khi đó, vai trò của bộ ngành, quốc hội và các dòng tư tưởng cải cách có thể bị thu hẹp trong khả năng định hình chính sách.
Brief cũng nêu rủi ro “khoảng trống tính chính danh” liên quan đến tranh cãi về năng lực, học vị giáo sĩ và nhận thức về yếu tố kế nhiệm mang tính gia đình. Những yếu tố này, nếu lan rộng, có thể làm tăng nhu cầu dựa vào bộ máy an ninh để duy trì kiểm soát.
Bổ nhiệm này củng cố IRGC và tư duy “sống còn của chế độ”
Lý do được nhấn mạnh là nhu cầu duy trì ổn định trong khủng hoảng, với bộ máy an ninh đóng vai trò trung tâm trong điều phối và thực thi.
Tại Tehran, những người ủng hộ mô tả đây là lựa chọn “ưu tiên an ninh”, bảo đảm tính liên tục trong quản trị thời điểm rủi ro. Theo Gulf news, nhà phân tích Mehdi Rahmati viện dẫn kinh nghiệm của Mojtaba Khamenei trong phối hợp các cơ quan quân sự và an ninh như một cơ sở hợp lý cho lựa chọn này (https://gulfnews.com/world/mena/iran-doubles-down-on-hardline-rule-with-mojtaba-khamenei-1.500468376?utm_source=openai).
Các nhà nghiên cứu tại Mỹ dự báo động lực đó sẽ khuếch đại ảnh hưởng của IRGC lên chính trị và cơ chế cưỡng chế. Kasra Aarabi, Director of IRGC Research tại United Against Nuclear Iran, cảnh báo sự kiểm soát có thể “mạnh tay” hơn, đồng nghĩa mức độ trấn áp trong nước gia tăng.
“Ông ấy là ‘phiên bản tăng lực’ của cha mình.”
– Kasra Aarabi, Director of IRGC Research, United Against Nuclear Iran
Trấn áp trong nước có thể tăng và tư thế đối ngoại cứng rắn hơn
Kỳ vọng chủ đạo là không gian dân sự bị siết, trong khi chính sách đối ngoại có thể thể hiện mức độ cứng rắn cao hơn, dù mốc thời gian leo thang vẫn chưa rõ.
Trong nước, các nhóm cải cách được mô tả là ít hy vọng về nới lỏng. Theo El País, họ xem định hướng tư tưởng của Mojtaba Khamenei là rào cản cho thay đổi và dự báo không gian xã hội dân sự sẽ bị thu hẹp hơn (https://english.elpais.com/international/2026-03-10/mojtaba-khamenei-a-supreme-leader-under-death-threats-and-little-hope-of-change.html?outputType=amp&utm_source=openai).
Bình luận từ Mỹ, được Fox News dẫn lại, cho rằng các đợt siết chặt trong nước có thể mạnh hơn, đồng thời hành xử đối ngoại quyết đoán hơn theo quán tính đã hình thành. Dù vậy, các mốc leo thang gần hạn vẫn được mô tả là chưa thể khẳng định chắc chắn (https://www.foxnews.com/world/irans-new-supreme-leader-his-father-steroids-experts-warn-hardline-rule/?utm_source=openai).
Phản ứng và tín hiệu về tính chính danh từ các thiết chế và chính phủ
Các tín hiệu nội bộ nhấn mạnh tính liên tục và kêu gọi đoàn kết, trong khi phản ứng bên ngoài trải rộng từ răn đe cứng rắn đến đánh giá theo hướng ổn định chiến lược.
Hội đồng Chuyên gia bổ nhiệm, cách dùng tước hiệu và lời kêu gọi đoàn kết
Hội đồng Chuyên gia chính thức bổ nhiệm và truyền thông nhà nước nhấn mạnh tính liền mạch bằng cách dùng tước hiệu “Ayatollah”, đồng thời kêu gọi giới tinh hoa thể hiện sự ủng hộ.
Theo Le Monde, thông điệp chính thức thúc giục công chúng, đặc biệt là giới đại học và giới tôn giáo, thể hiện đoàn kết và trung thành. Việc sớm gọi ông là “Ayatollah” được xem như cách định hình câu chuyện chuyển giao “không gián đoạn” (https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/03/09/mojtaba-khamenei-a-new-supreme-leader-consolidating-the-power-of-iran-s-conservative-factions67512454.html?utm_source=openai).
Phản ứng quốc tế: cảnh báo từ Israel, chỉ trích của Mỹ và góc nhìn ổn định của Trung Quốc
Phản ứng quốc tế phân hóa: Israel phát tín hiệu răn đe, Mỹ bày tỏ chỉ trích, còn Trung Quốc nhìn nhận sự kế nhiệm theo lăng kính ổn định và tính dự đoán.
Israel đưa ra cảnh báo trực diện: Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz nói rằng bất kỳ người kế nhiệm nào có liên hệ IRGC sẽ là mục tiêu bị loại bỏ (https://www.dawn.com/news/1980052/mojtaba-khameneis-appointment-as-supreme-leader-draws-measured-us-response-sharp-israeli-warning?utmsource=openai). Trong khi đó, phản hồi của Mỹ được mô tả là công khai chỉ trích, theo Al Jazeera (https://www.aljazeera.com/news/2026/3/9/world-reacts-to-appointment-of-mojtaba-khamenei-as-irans-supreme-leader?utmsource=openai).
Một góc nhìn khác từ Bắc Kinh cho rằng sự chuyển giao đồng nghĩa với tính liên tục, giúp các đối tác bên ngoài dự báo đường lối dễ hơn. Theo South China Morning post, cách nhìn này nhấn mạnh sự “ổn định” và các đường biên chính sách có thể đoán trước với Mỹ và Israel, qua đó tạo cảm giác yên tâm hơn cho Trung Quốc (https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3346134/why-china-sees-stability-hardliner-mojtaba-khameneis-rise-lead-iran?utm_source=openai).
Những câu hỏi thường gặp
Ảnh hưởng của IRGC sẽ thay đổi thế nào dưới thời Mojtaba Khamenei?
Ảnh hưởng của IRGC nhiều khả năng sâu hơn, thể hiện ở quyền chi phối lớn hơn đối với thực thi và các hồ sơ chiến lược, cùng việc nhiều quyết định được chuyển qua Văn phòng Lãnh tụ và các cơ quan an ninh.
Lập trường cứng rắn này có nghĩa gì với tự do dân sự và phe đối lập trong Iran?
Khả năng cao là kiểm soát bất đồng chính kiến sẽ chặt hơn, không gian biểu tình thu hẹp và ít nhượng bộ cho phe cải cách. Giám sát và cưỡng chế có thể được ưu tiên hơn so với thỏa hiệp trong ngắn hạn.
