Iran đang xem xét thu phí quá cảnh Eo biển Hormuz bằng Bitcoin (BTC), một bước đi nhằm giảm rủi ro bị theo dõi hoặc bị tịch thu trong bối cảnh trừng phạt.
Đề xuất này đáng chú ý vì tuyến hàng hải chiến lược nói trên gắn với dòng chảy dầu mỏ toàn cầu, và mức phí quy đổi theo BTC có thể lớn so với lượng BTC mới phát hành mỗi ngày. Thông tin cũng làm dấy lên tranh luận về khả năng kiểm chứng giao dịch trên chuỗi.
- Iran đề xuất thu 1 USD cho mỗi thùng dầu trên tàu qua Eo biển Hormuz và cho phép thanh toán bằng Bitcoin.
- Một tàu chở 2 triệu thùng dầu tương đương khoảng 2 triệu USD, ước tính khoảng 281 BTC/tàu, gần 62% nguồn cung BTC mới mỗi ngày (450 BTC/ngày).
- Có ý kiến ủng hộ vai trò “chống kiểm duyệt” của BTC, nhưng cũng có hoài nghi và yêu cầu bằng chứng giao dịch on-chain.
Iran đề xuất thu phí Hormuz bằng Bitcoin là gì?
Iran đưa ra kế hoạch thu phí 1 USD cho mỗi thùng dầu mà tàu chở khi xin đi qua Eo biển Hormuz, trong đó Bitcoin được nêu như một phương thức thanh toán.
Sau lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần được công bố ngày 8/4, phía Iran nêu mức phí 1 USD/thùng dầu đối với các tàu xin quá cảnh. Với một tàu chở đầy khoảng 2 triệu thùng, tổng phí tương đương 2 triệu USD.
Ở mức giá quy đổi được nêu trong thông tin, 2 triệu USD xấp xỉ 281 BTC cho mỗi tàu. Con số này được đặt cạnh nguồn cung mới của mạng lưới Bitcoin là 450 BTC/ngày, tức khoảng 62% lượng BTC phát hành mới trong một ngày.
Cơ chế thanh toán và lý do Iran nhắc tới “khó bị truy dấu”
Đại diện phía Iran mô tả cơ chế đánh giá trước, sau đó tàu có “vài giây” để thanh toán bằng BTC nhằm hạn chế nguy cơ bị truy vết hoặc bị tịch thu do trừng phạt.
Hamid Hosseini, phát ngôn viên của Liên minh các nhà xuất khẩu sản phẩm dầu, khí và hóa dầu Iran, cho biết quy trình bắt đầu khi Iran nhận được email và hoàn tất khâu đánh giá. Sau đó, tàu sẽ được yêu cầu thanh toán trong thời gian rất ngắn.
Khi email đến và Iran hoàn tất đánh giá, tàu sẽ chỉ có vài giây để thanh toán bằng Bitcoin, bảo đảm họ không thể bị truy dấu hoặc bị tịch thu do trừng phạt.
– Hamid Hosseini, phát ngôn viên Liên minh các nhà xuất khẩu sản phẩm dầu, khí và hóa dầu Iran (chia sẻ với Financial Times)
Ông Hosseini nói thêm các tàu rỗng sẽ được phép đi qua miễn phí. Trước đó, Bloomberg từng đưa tin Nhân dân tệ Trung Quốc cũng là một phương thức được chấp nhận để đi qua hành lang dầu mỏ do Iran kiểm soát.
Vì sao kế hoạch này gây chú ý với thị trường Bitcoin?
Điểm đáng chú ý nằm ở quy mô phí quy đổi sang BTC và bối cảnh căng thẳng địa chính trị, khiến vai trò “phòng hộ trước kiểm duyệt” của Bitcoin được nhắc lại mạnh hơn.
Thông tin cho rằng Iran bổ sung lựa chọn thanh toán bằng BTC nhằm tránh các rủi ro trừng phạt từ phương Tây. Cùng thời điểm, nội dung đầu vào cũng đề cập Iran được cho là đã đóng Hormuz sau khi Israel tấn công Lebanon vào cuối ngày thứ Tư.
Ngay cả trước khi câu chuyện “thu phí bằng crypto” xuất hiện trên truyền thông, thị trường crypto được mô tả là thể hiện sức bền trong khủng hoảng Tây Á. Nội dung cũng nêu rằng trong tháng 3, BTC đã vượt vàng về hiệu suất khi khủng hoảng leo thang.
Phản ứng trái chiều: Ủng hộ tiềm năng, hoài nghi khả năng kiểm chứng
Một số nhân vật trong ngành xem đây là tín hiệu củng cố vị thế của BTC, trong khi phe hoài nghi yêu cầu bằng chứng giao dịch on-chain gắn với việc nộp phí.
Jack Mallers, nhà sáng lập Strike, cho rằng việc chọn BTC làm phương thức nộp phí đang giúp tài sản này tiến nhanh hơn tới vai trò “đồng tiền dự trữ của thế giới”.
Ngược lại, Arthur Hayes, nhà sáng lập BitMEX, cho biết ông chỉ tin khi nhìn thấy một giao dịch trên chuỗi có thể liên kết với khoản thanh toán phí từ một tàu.
Tôi sẽ tin Iran thu phí bằng BTC khi tôi thấy một giao dịch được liên kết với khoản trả phí của một con tàu. Nếu không, đó chỉ là IRGC đang trêu hệ thống tài chính tiền pháp định của phương Tây.
– Arthur Hayes, nhà sáng lập BitMEX
Bối cảnh nội địa: Iran đã sử dụng crypto đáng kể và cũng đối mặt rủi ro
Iran từng ghi nhận hoạt động crypto tăng mạnh khi đồng Rial suy yếu, đồng thời chính phủ cũng bị cho là dùng crypto để né trừng phạt, kéo theo rủi ro bị tấn công mạng.
Nội dung đầu vào cho biết vào cuối tháng 12 và đầu tháng 1, sau khi đồng Rial sụp đổ, hoạt động crypto tại Iran tăng vọt, gần chạm 8 tỷ USD. Căng thẳng địa chính trị cũng được mô tả là yếu tố thúc đẩy người dân Iran tăng mức độ chấp nhận BTC.
Ở cấp nhà nước, một báo cáo của Chainalysis được nhắc tới với nhận định chính quyền chiếm khoảng một nửa hoạt động crypto của Iran, trong bối cảnh mục tiêu là vượt qua các lệnh trừng phạt từ phương Tây.
Mặt trái là lĩnh vực crypto tại Iran trở thành mục tiêu của các vụ tấn công. Nội dung đầu vào nêu ví dụ vụ Nobitex năm ngoái được liên hệ với Israel.
Tổng kết
Đề xuất thu phí quá cảnh Eo biển Hormuz bằng BTC đặt Bitcoin vào một tình huống sử dụng mang màu sắc “chống kiểm duyệt”, với quy mô phí ước tính lớn so với nguồn cung BTC mới mỗi ngày. Thị trường cần theo dõi tính khả thi, khả năng kiểm chứng giao dịch on-chain và diễn biến địa chính trị quanh Hormuz.
